2-1-2-6.اثر تنش خشکی بر رنگریزه‌های گیاهی19
2-1-2-7.تنش خشکی و تولید آنتی‌اکسیدان‌ها21
2-2-تراکم کاشت21
2-2-1-اثر تراکم بوته بر عملکرد و ویژگی‌های رشد گیاه22
2-3-اهمیت مطالعه و جایگاه گیاهان دارویی24
2-3-1-حفاظت گیاهان دارویی26
2-4-مروری بر جنس آلیوم28
2-5-سیر32
2-5-1-ویژگی‌های گیاهشناسی و مورفولوژیکی سیر34
2-5-2-شرایط اکولوژیکی سیر35
2-5-3-سیر و تنش خشکی36
2-5-4-تراکم مطلوب مربوط به کشت سیر37
3-مواد و روش‌ها39
3-1-اجرای طرح آزمایشی در مزرعه39
3-1-1-اعمال تیمار خشکی40
3-2-عملیات زراعی42
3-3-صفات مورد بررسی42
3-4-روش‌های اندازه‌گیری پارامتر‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی43
3-4-1-اندازه‌گیری محتوای نسبی آب برگ43
3-4-2-اندازه‌گیری کلروفیل a و b و کاروتنوئید‌ها به روش استون 80 درصد43
3-4-3-اندازه‌گیری پرولین44
3-4-4-اندازه‌گیری قند‌های محلول45
3-4-5-اندازه‌گیری آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی کل برگ45
3-5-شاخص‌های رشد46
3-6-عملکرد، اجزای عملکرد و درصد ماده خشک47
3-7-تجزیه‌های آماری48
4-نتایج و بحث49
4-1-خصوصیات مورفولوژیکی49
4-1-1-ارتفاع بوته49
4-1-2-تعداد برگ در بوته50
4-2-آنالیز رشد53
4-2-1-شاخص سطح برگ53
4-2-2-تجمع ماده خشک کل55
4-2-3-سرعت رشد محصول57
4-2-4-سرعت رشد نسبی59
4-2-5-سرعت اسیمیلاسیون خالص60
4-3-صفات بیوشیمیایی66
4-3-1-قندهای محلول66
4-3-2-محتوای پرولین67
4-3-3-رنگدانه‌ها(کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، نسبت کلروفیل a به b، نسبت کاروتنوئید به کلروفیل، کاروتنوئید):69
4-4-محتوی نسبی آب برگ72
4-5-آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ73
4-6-عملکرد سیر85
4-7-اجزای عملکرد91
4-7-1-وزن تر و وزن خشک سوخ91
4-7-2-قطر سوخ92
4-7-3-طول سوخ92
4-7-4-وزن تر و وزن خشک سیر‌‌چه (حبه)95
4-7-5-قطر سیر‌چه (حبه)95
4-7-6-طول سیر‌چه (حبه)95
4-7-7-تعداد سیر‌چه (حبه) در سوخ96
4-8-همبستگی بین عملکرد و اجزای عملکرد:99
5-نتیجه گیری101
5-1-نتیجه‌گیری101
5-2-پیشنهادات103

فهرست شکل‌ها
(شکل ‏4-1): اثر اکوتیپ بر ارتفاع بوته و تعداد برگ گیاه سیر53
(شکل ‏4-2): روند تغییرات شاخص سطح برگ دو اکوتیپ سیر در سطوح مختلف آبیاری با سه تراکم کاشت54
(شکل ‏4-3): روند تغییرات ماده خشک کل دو اکوتیپ سیر در سطوح مختلف آبیاری با سه تراکم کاشت56
(شکل ‏4-4): روند تغییرات سرعت رشد محصول دو اکوتیپ سیر در سطوح مختلف آبیاری با سه تراکم کاشت58
(شکل ‏4-5): روند تغییرات سرعت رشد نسبی دو اکوتیپ سیر در سطوح مختلف آبیاری با سه تراکم کاشت60

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(شکل ‏4-6): روند تغییرات سرعت اسیمیلاسیون خالص دو اکوتیپ سیر در سطوح مختلف آبیاری با سه تراکم کاشت62
. (شکل ‏4-7): اثرسطوح مختلف تنش خشکی برمیزان قند‌های محلول و محتوی نسبی آب برگ گیاه سیر79
(شکل ‏4-8): اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر مقدار کاروتنوئید و آنتی‌اکسیدان غیز آنزیمی برگ گیاه سیر79
(شکل ‏4-9): اثر اکوتیپ بر مقدار کلروفیل a،کلروفیل کل و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ گیاه سیر80
(شکل ‏4-10): میزان کاروتنوئید و کلروفیل b برگ در دو اکوتیپ مختلف سیر80
(شکل ‏4-11): اثر تراکم کاشت بر مقدار کلروفیل a و کلروفیل کل در دو اکوتیپ مختلف سیر81
(شکل ‏4-12): اثرتراکم کاشت برمقدارکلروفیلb و نسبت کاروتنوئید به کلروفیل برگ در دو اکوتیپ مختلف سیر81
(شکل ‏4-13): اثر تنش خشکی بر میزان آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی و نسبت کاروتنوئید به کلروفیل برگ در دو اکوتیپ سیر82
(شکل ‏4-14): اثر تنش خشکی بر میزان آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی و محتوی نسبی آب برگ گیاه سیر در سه تراکم کاشت82
(شکل ‏4-15): اثرتنش خشکی بر میزان قند‌های محلول برگ گیاه سیردر سه تراکم کاشت83
(شکل ‏4-16): اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر عملکرد سوخ و درصد ماده خشک در واحد سطح گیاه سیر90
(شکل ‏4-17): اثرتراکم کاشت برعملکرد سیر (سوخ) در واحد سطح90
(شکل ‏4-18): اثر تنش خشکی بر درصد ماده خشک در واحد سطح دو اکوتیپ سیر91
(شکل ‏4-19): اثرسطوح مختلف تنش خشکی بر وزن تر سوخ94
(شکل ‏4-20): اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر طول سوخ، قطر سوخ و وزن خشک سوخ94
(شکل ‏4-21): مقدار وزن تر سیر‌چه و وزن خشک سیر‌چه و طول سیر‌چه در دو اکوتیپ سیر98
(شکل ‏4-22): اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر وزن تر سیر‌چه، وزن خشک سیر‌چه، قطر سیر‌چه و طول سیر‌چه99
فهرست جداول
جدول 4- 1: تجزیه واریانس ارتفاع و تعداد برگ دو اکوتیپ سیر تحت تنش خشکی در سه تراکم کاشت51
جدول 4- 2: مقایسه میانگین ارتفاع بوته و تعداد برگ در دو اکوتیپ سیر57
جدول 4- 3: مقایسه میانگین اثر متقابل تنش خشکی و اکوتیپ بر ارتفاع بوته گیاه سیر57
جدول 4- 4: مقایسه میانگین اثر اکوتیپ و تراکم کاشت بر ارتفاع بوته گیاه سیر58
جدول 4- 5: تجزیه واریانس شاخص‌های رشد اندازه‌گیری شده در دو اکوتیپ سیر تحت تنش خشکی در سه تراکم کاشت.68
جدول 4- 6: مقایسات میانگین حداکثر شاخص سطح برگ، حداکثر تجمع ماده خشک، حداکثر سرعت رشد محصول و حداکثر سرعت اسیمیلاسیون خالص در سطوح مختلف تنش خشکی69
جدول 4- 7: مقایسات میانگین حداکثر شاخص سطح برگ، حداکثر تجمع ماده خشک و حداکثر سرعت اسیمیلاسیون خالص در سطوح مختلف تراکم کاشت70
جدول 4- 8: مقایسات میانگین حداکثر تجمع ماده خشک، حداکثر سرعت رشد محصول و حداکثر سرعت رشد نسبی در دو اکوتیپ سیر70
جدول 4- 9: مقایسات میانگین حداکثر سرعت رشد نسبی تحت اثر متقابل تنش خشکی و تراکم کاشت70
جدول 4- 10: مقایسات میانگین حداکثر سرعت رشد نسبی تحت اثر متقابل تنش خشکی و اکوتیپ74
جدول 4- 11: مقایسه میانگین محتوی پرولین برگ در سطوح مختلف تنش خشکی75
جدول 4- 12: میانگین محتوی کلروفیل a، کلروفیل کل، نسبت کلروفیل a/b و نسبت کاروتنوئید به کلروفیل در سطوح مختلف تنش خشکی78
جدول 4- 13: تجزیه واریانس مقدار قند‌های محلول، پرولین، رنگریزه‌های گیاهی، محتوی نسبی آب و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ دو اکوتیپ سیر تحت تنش خشکی در سه تراکم کاشت81
جدول 4- 14: مقایسات میانگین محتوی قند‌های محلول، کاروتنوئید، محتوی نسبی آب و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ در سطوح مختلف تنش خشکی82
جدول 4- 15: مقایسات میانگین محتوی کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کاروتنوئید، محتوی نسبی آب و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ در دو اکوتیپ سیر82
جدول 4- 16: مقایسات میانگین محتوی کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل و نسبت کاروتنوئید به کلروفیل تحت اثر متقابل اکوتیپ و تراکم کاشت82
جدول 4- 17: مقایسات میانگین نسبت کاروتنوئید به کلروفیل و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ تحت اثر متقابل تنش خشکی و اکوتیپ83
جدول 4- 18: مقایسات میانگین محتوی قند‌های محلول، محتوی نسبی آب و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ تحت اثر متقابل تنش خشکی و تراکم کاشت83
جدول 4- 19: مقایسات میانگین محتوی قند‌های محلول، پرولین، کلروفیل b، کلروفیل کل وآنتی‌اکسیدان غیر‌آنزیمی برگ تحت اثر متقابل تنش خشکی و اکوتیپ و تراکم کاشت90
جدول 4- 20: تجزیه واریانس عملکرد دو اکوتیپ سیر تحت تنش خشکی در سه تراکم کاشت95
جدول 4- 21: مقایسات میانگین عملکرد سیر (سوخ) و درصد ماده خشک در واحد سطح در سطوح مختلف تنش95
جدول 4- 22: مقایسات میانگین عملکرد سیر (سوخ) تحت اثر سطوح مختلف تراکم کاشت96
جدول 4- 23: مقایسات میانگین درصد ماده خشک در واحد سطح تحت اثر متقابل تنش خشکی و اکوتیپ96
جدول 4- 24: تجزیه واریانس وزن تر و خشک سوخ و قطر سوخ و طول سوخ دو اکوتیپ سیر تحت تنش خشکی در سه تراکم کاشت100
جدول 4- 25: مقایسات میانگین وزن تر و خشک سوخ و قطر سوخ و طول سوخ در سطوح مختلف تنش خشکی100
جدول 4- 26:تجزیه واریانس وزن تر و خشک سیر‌چه، قطر سیرچه، طول سیرچه، تعداد سیر‌چه در سوخ دو اکوتیپ سیر تحت تنش خشکی در سه تراکم کاشت104
جدول 4- 27:مقایسات میانگین وزن تر و خشک سیر‌چه، قطر سیر‌چه، طول سیر‌چه و تعداد سیر‌چه در سوخ در دو اکوتیپ سیر105
جدول 4- 28: مقایسات میانگین وزن تر و خشک سیر‌چه، قطر سیر‌چه، طول سیر‌چه و تعداد سیر‌چه در سوخ در سطوح مختلف تنش خشکی105
جدول 4- 29 : ضرائب همبستگی بین عملکرد و اجزای عملکرد107

فهرست علائم اختصاریهیدروکسی تولوئین بوتیله Butylated Hydroxy Toluene
BHTسرعت رشد محصول Crop Growth RateCGR کلروفیل ChlorophyllChlدزوکسی ریبو نوکلئیک اسید Deoxyribonucleic AcidDNA2،2-دی فنیل-1-پیکریل هیدرازیل 2,2-Diphenyl-1-picrylhydrazylDPPHتبخیر و تعرق EvapotranspirationETشاخص سطح برگ Leaf Area IndexLAIحداقل اختلاف معنی‌دار Least Significant DifferenceLSDسرعت اسیمیلاسیون خالص Net Assimilation RateNARسرعت رشد نسبی Relative Growth RateRGR گونه‌های فعال اکسیژن Reactive Oxygen SpeciesROSظرفیت حذف رادیکالی Radical Scavenging CapacityRSCمحتوی نسبی آب Relative Water ContentRWCماده خشک کل Total Dry MatterTDM

چکیده
تنش‌های محیطی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده الگوی پراکنش گیاهی در سطح جهان می‌باشد و تنش خشکی نیز به سهم خود تعیین‌کننده بخشی از این پراکنش است. سیر گیاهی ا‌ست که از قرن‌ها پیش اهمیت ویژه‌ای را از لحاظ غذایی و دارویی در زندگی انسان‌ها دارا بوده است. شناخت پارامتر‌های فیزیولوژیکی اکوتیپ‌های مختلف سیر در شرایط تنش خشکی در تراکم‌های مختلف کاشت می‌تواند محققین را در انتخاب بهترین و متحمل‌ترین اکوتیپ و تراکم مطلوب و امکان سنجش پاسخ این گیاه به تنش‌ها یاری نماید. در این راستا آزمایشی بر روی دو اکوتیپ سیر به صورت اسپلیت-فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های‌ کامل تصادفی با 3 تکرار در شرایط اقلیمی سمنان انجام شد. در این آزمایش 3 سطح تنش خشکی براساس 60 و 80 درصد نیاز آبی سیر و به همراه تیمار شاهد (100 درصد نیاز آبی)، به عنوان عامل اصلی و ترکیب فاکتوریل از تراکم در 3 سطح ( 30 – 40 و 50 بوته در متر‌مربع) و اکوتیپ در 2 سطح طرود و طبس به عنوان عوامل فرعی در نظر گرفته شدند. برای محاسبه نیاز آبی سیر، از پارامتر‌های هواشناسی روزانه ثبت شده ایستگاه سینوپتیک سمنان استفاده و نیاز آبی بر پایه دستورالعمل محاسبه آب مورد نیاز گیاهان فائو-56 تعیین شد. نتایج نشان داد که با اعمال و تشدید تنش خشکی، حداکثر شاخص سطح برگ، حداکثر تجمع ماده خشک، حداکثر سرعت رشد محصول، حداکثر سرعت اسیمیلاسیون خالص، محتوی نسبی آب برگ، عملکرد، درصد ماده خشک، وزن تر و وزن خشک سوخ، قطر سوخ و طول سوخ، وزن ترو وزن خشک سیر‌چه، قطر سیر‌چه و طول سیر‌چه به‌طور معنی‌داری نسبت به شرایط آبیاری 100 درصد نیاز آبی کاهش یافتند. محتوی کاروتنوئید و تعداد سیر‌چه در سوخ نیز با اعمال تنش خشکی در سطح 80 درصد نیاز آبی، نسبت به شرایط آبیاری 100 درصد نیاز آبی، کاهش معنی‌داری نشان نداد اما تشدید تنش در سطح 60 درصد نیاز آبی، کاهش معنی‌داری نسبت به دو سطح دیگر آبیاری ایجاد نمود. با اعمال تنش افزایش معنی‌داری در مقادیر قند‌های محلول و آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی مشاهده گردید. اکوتیپ طرود به طور معنی‌داری از لحاظ صفاتی همچون ارتفاع بوته، جداکثر سرعت رشد محصول، حداکثر سرعت رشد نسبی، آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی برگ، وزن تر و خشک سیر‌چه وطول سیر‌چه دارای مقادیر بالاتری نسبت به اکوتیپ طبس بود. در مقابل صفاتی چون تعداد برگ، حداکثر تجمع ماده خشک، کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کاروتنوئید، محتوی نسبی آب و تعداد سیر‌چه در سوخ در اکوتیپ طبس به طور معنی‌داری بیشتر از اکوتیپ طرود بود. اما در مجموع اکوتیپ بر عملکرد و درصد ماده خشک اثر معنی‌داری نداشت و می‌توان نتیجه گرفت که دو اکوتیپ در رابطه با حصول عملکرد بالاتر دارای برتری نسبت به یکدیگر نبودند. با توجه به افزایش مقدار آنتی‌اکسیدان غیر آنزیمی در اکوتیپ طرود در مواجه با تنش خشکی، این اکوتیپ در رابطه با ایجاد مکانیسم تحمل در برابر تنش، نسبت به اکوتیپ طبس موفق‌تر بوده است. در مقابل با توجه به معنی‌دار نبودن اثر متقابل تنش خشکی و اکوتیپ بر عملکرد نهایی سوخ، می‌توان چنین دریافت که هر دو اکوتیپ در برابر تنش خشکی در رابطه با حصول عملکرد، نسبت به یکدیگر برتری نداشته و روندی نسبتا یکسان داشتند. تراکم کاشت 30 بوته در متر‌مربع بیشترین حداکثر سرعت اسیمیلاسیون خالص را ایجاد نمود و سپس با افزایش تراکم کاشت کاهش معنی‌داری در رابطه با این صفت مشاهده شد در حالیکه تراکم کاشت 50 بوته در متر‌مربع بیشترین مقدار شاخص سطح برگ و حداکثر تجمع ماده خشک را در بر داشت و با کاهش تراکم، این صفات نیز دچار کاهش معنی‌داری گردید. تراکم کاشت بر کلیه صفات مربوط به اجزای عملکرد غیر معنی‌دار بود اما اثر معنی‌داری بر عملکرد داشت و با افزایش تراکم کاشت به 50 بوته در متر‌مربع، عملکرد سوخ افزایش معنی‌داری نسبت به دو تراکم کاشت دیگر نشان داد. با توجه به کاهش معنی‌دار عملکرد و بسیاری از پارامتر‌های اندازه‌گیری شده تحت تاثیر تنش خشکی، میتوان دریافت که برای حصول عملکردی مناسب در رابطه با گیاه سیر، باید از مواجه این گیاه با تنش خشکی اجتناب نمود و تراکم 50 بوته در متر‌مربع با توجه به پاسخ مناسب سیر و کسب عملکرد بالاتر نسبت به دو تراکم کاشت دیگر، به عنوان تراکم مطلوب شناخته شد.

واژه‌های کلیدی:
آنتی‌اکسیدان، تراکم، تنش خشکی، سیر، قند محلول، محتوی نسبی آب

فصل اول
1- کلیات تحقیق
1-1- اهمیت مطالعه تنش خشکی
تنش‌های محیطی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده الگوی پراکنش گیاهی در سطح جهان می‌باشند و تنش خشکی نیز به سهم خود تعیین‌کننده بخشی از این پراکنش است (کافی و همکاران، 1388الف). جمعیت جهان، با سرعت نگران‌کننده‌ای در حال افزایش است، از طرف دیگر به علت وجود تنش‌های غیر زنده متعددی تولید و فراهم کردن غذا در حال کاهش می‌باشد؛ در این صورت هرگونه کاهشی در تولید محصول و فراهم‌آوری غذا با توجه به روند افزایش جمعیت جهان، به علت پاسخگو نبودن نیاز غذایی نگران‌کننده می‌باشد.
رشد و باروری گیاهان، بطور منفی تحت تاثیر ناملایمات طبیعی در قالب عوامل تنش‌زای زنده و غیر‌زنده قرار می‌گیرد. تنش‌های غیر‌زنده هرساله باعث از دست رفتن هزینه‌های هنگفتی به علت کاهش تولید و نقصان محصول می‌شود. در واقع، این تنش‌ها ثبات و پایداری کشاورزی را تهدید می‌کنند (ماهاجان و توتجا1، 2005). تنش خشکی مهم‌ترین عامل محیطی محدود‌کننده رشد و نمو گیاهان در سرتاسر دنیا می‌باشد، بطوری‌ که کاهش رشد در اثر تنش خشکی به مراتب بیشتر از سایر تنش‌های محیطی است (ویسی‌پور و همکاران، 1390).
نزولات آسمانی در ایران با متوسط 240 میلی‌متر، از یک سوم میزان نزولات سالانه جهانی (700میلی‌متر) کمتر می‌باشد و ایران دارای اقلیم خشک و نیمه خشک است (باقری و همکاران، 1388). در محیط‌های خشک، نیاز اتمسفری تبخیر و تعرق بیشتر بوده و برای تولید یک واحد ماده خشک، گیاه ناگزیر به از دست دادن آب بیشتری است (وفا‌بخش و همکاران، 1388) و عملکرد محصول به طور قابل ملاحظه‌ای در اثر تنش خشکی کاهش می‌یابد (اشرف2، 2010). تنش خشکی شدید، رشد گیاهان را از طریق اثر‌گذاری بر فرایند‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی، همچون فتوسنتز، تنفس، انتقال، جذب یونی، کربوهیدرات‌ها، متابولیسم کاهش می‌دهد (جلال و همکاران3، 2012). پاسخ به شرایط کمبود آب به گونه و رقم گیاهی، طول و مدت تنش خشکی، سن و مرحله نموی گیاه، نوع سلول و اندام گیاهی و اجزاء زیر سلولی و به ساختار آن بستگی دارد (بری4، 1997و لویت5، a1980).
از آنجا که بیشتر گزارشات مربوط به تغییرات اقلیمی، حاکی از افزایش خشکی در بسیاری از مناطق جهان می‌باشد (هاوتون و همکاران6، 2001)، بررسی پاسخ‌های رفتاری رشد و فیزیولوژیکی گیاهان به تنش خشکی و مکانیزم‌های ایجاد مقاومت و مطالعه اثرات تنش بر عملکرد و اجزای آن در گیاهان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد.
1-2- اهمیت مطالعه تراکم کاشت
تراکم بوته یکی از عواملی است که تاثیر بسزایی بر عملکرد دارد، به طوریکه درتراکم مطلوب، عوامل محیطی مثل آب، هوا، نور وخاک به نحو مناسب‌تری در اختیار گیاه قرار می‌گیرند و در عین حال رقابت‌های بین بوته‌ای به کمترین میزان می‌رسد (خواجه‌پور، 1388). خصوصیات ساختمانی و پوشش گیاهی با جذب تشعشع در ارتباط است و نقش تعیین‌ کننده‌ای در عملکرد گیاه دارد (کوچکی و سرمدنیا، 1390). در گیاهان یک ‌ساله دلیل اصلی کاهش عملکرد، رشد رویشی ضعیف و درنتیجه سطح برگ کم در ابتدای فصل رشد می‌باشد و در این حالت بیشتر تشعشع خورشیدی توسط زمین جذب شده و غیر قابل استفاده می‌ماند، بنابراین در چنین شرایطی افزایش تراکم گیاهان ممکن است به جذب بیشتر تشعشع خورشیدی بخصوص در مراحل اولیه رشد کمک کند (امیر‌مرادی و رضوانی‌مقدم، 1390). کارایی جذب انرژی تابشی که بر روی سطح یک محصول می‌تابد نیاز به سطح برگ کافی و توزیع یکنواخت آن دارد به طوریکه سطح زمین را کاملا بپوشاند. این هدف با تغییر تراکم بوته‌ها و آرایش مناسب بوته روی سطح خاک میسر است، همچنین با افزایش جمعیت گیاهی، شدت نور در پوشش کاهش یافته و این عمل باعث کاهش بیوماس گیاه می‌شود (رزمی، 1389). با توجه به رقابتی که بین گیاهان در تراکم‌های مختلف کاشت برای جذب نور و مواد غذایی ایجاد می‌شود، فواصل کاشت می‌تواند اثر قابل توجهی در عملکرد محصول بگذارد (میر‌شکاری و مبشر، 1385).
در زراعت تک کشتی تراکم بهینه یکی از عوامل موفقیت در تولید می‌باشد. اگر میزان تراکم بوته بیش از حدِ بهینه باشد عوامل محیطی موجود از جمله رطوبت، نور و مواد غذایی در حد بهینه در اختیار هر بوته قرار نمی‌گیرد و برعکس چنانچه تراکم بوته کمتر از حد مطلوب باشد از امکانات محیطی موجود به نحو مطلوب استفاده نمی‌شود که خود باعث کاهش محصول می‌گردد (امیر‌مرادی و رضوانی‌مقدم، 1390). از این رو تعیین تراکم مطلوب که منجر به حصول سطح برگ مناسب و عملکرد بالاتر می‌گردد، حائز اهمیت می‌باشد.
1-3- اهمیت مطالعه سیر در ایران
جنس آلیوم 7 شامل بیش از 700 گونه می‌باشد که از تعداد زیادی گیاهان چند‌ساله با اندام‌های ذخیره‌ای زیر‌زمینی تشکیل شده است. یکی از مراکز اصلی تکامل جنس آلیوم در منطقه ایران و تورانی می‌باشد (کافی و همکاران، 1390). ایران از لحاظ کشت و مصرف سیر قدمت طولانی دارد (بقالیان و همکاران، 1383). این گیاه هم در صنایع غذایی به عنوان چاشنی و افزودنی، هم به عنوان سبزی و هم به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با توجه به اثرات سوء ناشی از مصرف داروهای شیمیایی در سال‌های اخیر توجه زیادی به کشت گیاهان دارویی شده که با افزایش مصرف آن‌ها نیاز به توسعه کشت، مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح می‌باشد (امیر‌مرادی و رضوانی مقدم، 1390). سیر8 گیاهی ا‌ست که قرن‌ها اهمیت ویژه‌ای را از لحاظ غذایی و دارویی در زندگی انسان‌ها دارا بوده است و بر اساس خصوصیات و اثرات متفاوت آن، به عنوان یک ماده غذایی بازدارنده از بیماری‌ها در نظر گرفته می‌شود. از جمله اثرات درمانی آن می‌توان به خصوصیات ضد‌انعقاد خون، ضد‌فشار خون، ضد‌میکروبی، پایین‌آورنده قند خون اشاره کرد (بوزین و همکاران9، 2008). از دیگر خواص دارویی آن می‌توان عرق‌آور، خلط‌آور، ضد‌اسپاسم، ضد‌عفونی‌کننده، ضد‌ویروس را نام برد (نیوال و همکاران10، 1996). سیر گیاهی یک‌ساله است که می‌تواند ارتفاعی تا 75-90 سانتی‌متر داشته باشد و در مناطق خشک و معتدل و در فصل زمستان‌ رشد می‌کند (بیدشکی و آروین11، 2010). سیر گیاهی ا‌ست که مقاومت زیادی به سرما داشته و می‌تواند دوره‌های طولانی سرمای زیر صفر را تحمل کند، به همین دلیل در مناطق معتدله کشت پاییزه این محصول متداول بوده و حتی گزارش‌هایی مبنی بر بیشتر بودن عملکرد کشت پاییزه سیر نسبت به کشت بهاره در این مناطق ارائه شده است (اورلوسکی و همکاران12، 1994).
یک سیرچه با وزنی در حدود 3 تا 4 گرم به طور متوسط حاوی یک گرم کربوهیدرات، 2/0 گرم پروتئین، 05/0 گرم فیبر، 01/0 گرم چربی، ویتامین‌های A ,B1 ,B2 ,B3 ,C و آب می‌باشد. تمام اثر بخشی یا خاصیت دارویی سیر به ترکیبات متعدد گوگردی در آن بستگی دارد و میزان این مواد در ارقام و اکوتیپ‌های سیر علاوه بر ویژگی‌های ژنتیکی رقم به شرایط آب و هوایی بستگی دارد (رحمانی‌قبادی، 1379). سیر گیاهی‌ست عقیم و به‌طور طبیعی فقط از راه غیر‌جنسی، یعنی کشت سیر‌چه‌ها (حبه‌ها)، قابل تکثیر می‌باشد. کشت و تکثیر متوالی این گیاه در نقاط مختلف جهان و در طی سالیان متمادی باعث پیدایش اکوتیپ‌های متعددی شده است که از لحاظ موفولوژیکی و بیوشیمیایی تفاوت‌های قابل توجهی دارند. از این تنوع می‌توان جهت انتخاب و اصلاح ارقامی با توانایی بهینه و متناسب با نیاز‌های صنعتی و محیطی بهره جست (بقالیان و همکاران، 1383). افزایش در عملکرد و بهبود کیفیت سوخ‌های سیر معمولا به عوامل متعددی وابسته است که از طریق مرحله رشد، بهبود عوامل زراعی به‌خصوص به‌کارگیری مقادیر مطلوب مواد مغذی و مقادیر رطوبت خاک بر رشد گیاه موثر می‌باشد (السیداحمد و همکاران13، 2009).
گزارشات متعددی وجود دارد که نشان‌دهنده ارتباط مستقیم بین عملکرد و مشخصات سوخ و رطوبت قابل دسترس برای گیاه می‌باشد (هانسون و همکاران14، a2003؛ ارتگا و همکاران15، 2004).
سیر در مراحل میانی و نهایی رشد حساس به کمبود آب است (هانسون و همکاران16، b2003). یکی از مشکلاتی که کشاورزان در برخی از مناطق در رابطه با زراعت سیر با آن مواجه هستند، راندمان تولید و عملکرد بسیار پایین آن می‌باشد. انتخاب اندازه نا‌مناسب سیرچه‌ها و نا‌مرغوب بودن آن‌ها برای کاشت باعث تولید سوخ‌هایی با اندازه‌های غیر‌یکنواخت می‌شود که بازار پسندی لازم را جهت صادرات ندارند (نصرتی، 1383). از عوامل مهم و اثر‌گذار بر روی اندازه سوخ‌ها و یکنواختی آن‌ها، تراکم مطلوب در کاشت می‌باشد.
1-4- اهداف تحقیق
هدف از این تحقیق، بررسی تنش خشکی و تراکم کاشت بر صفات کمی و کیفی دو اکوتیپ سیر طبس و طرود بوده است. دو اکوتیپ مختلف سیر تحت تاثیر سطوح مختلف تنش خشکی و تراکم‌های متفاوت کاشت از لحاظ عملکرد و اجزای آن با یکدیگر مقایسه شدند. از اهداف دیگر این طرح می‌توان به شناسایی و بررسی تغییرات برخی ویژگی‌های مورفولوژیکی و آنالیزهای رشدی دو اکوتیپ گیاه سیر در تراکم‌های مختلف کاشت و تحت تاثیر تنش خشکی اشاره کرد. مطالعه تاثیر تنش برمکانیسم‌های ایجاد تحمل و تجمع برخی اسمولیت‌ها و اندازه‌گیری برخی پارامتر‌های فیزیولوژیکی و انتخاب اکوتیپ متحمل به تنش خشکی، از اهداف دیگر این آزمایش بود. در زمینه شناسایی صفات اگروفیزیولوژیکی موثر در افزایش عملکرد سیر تحقیقات گسترده‌ای صورت نگرفته و کارهای انجام شده عمدتاً در ارتباط با محصولات زراعی بوده است. بنابراین به نظر می‌رسد بررسی صفات فیزیولوژیک و شاخص‌های رشدی همراه با مطالعه عملکرد در استفاده آگاهانه از این صفات در گیاه سیر به منظور افزایش عملکرد می‌تواند بسیار موثر باشد.

فصل دوم
2- مروری بر تحقیقات انجام شده
2-1- تنش خشکی
تأثیر تنش بر گیاه به عوامل محیطی و توانایی زیستی گیاه مورد نظر در محیط‌های نامناسب بستگی دارد. به همین دلیل تعریف شرایط محیطی تنش‌زا از گیاهی به گیاه دیگر متفاوت است (تایز و زایگر17، 1991). کرامر18(1983)، تنش خشکی را کمبود نزولات در محیط رشدگیاه تعریف می‌کند که بر اثر آن گیاه آسیب می‌بیند و میزان این آسیب بستگی به نوع گیاه، ظرفیت نگهداری آب در خاک و شرایط جوی مؤثر بر تبخیر و تعرق دارد. به‌طور کلی کمبود آب زمانی رخ می‌دهد که تعادل بین عرضه و تقاضای آب در گیاه وجود نداشته باشد (بلوم19، 1989). به عبارتی دیگر خشکی هنگامی ایجاد می‌شود که مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی و محیطی، فراهمی آب در محیط ریشه یا ساختار گیاه را کاهش داده و در نتیجه میزان محصول را کاهش می‌دهند. مقدار و شدت خسارت بر رشد و نمو گیاه زراعی در هر مرحله‌ای از زندگی گیاه تاثیر‌گذار است، لیکن مقدار و شدت خسارت، ظرفیت جبران خسارت و اثر آن بر محصول نهایی به مرحله نموی که گیاه تحت تنش قرار گرفته، وابسته است (کوچکی و خواجه‌حسینی، 1387).
ایران با قرار گرفتن در عرض جغرافیایی 25 تا 38 درجه جزء مناطق خشک و نیمه خشک به حساب می‌آید و عملکرد گیاهان در نتیجه کمبود نزولات جوی به شدت کاهش می‌یابد (کریم‌زاده اصل و همکاران، 1383).
تنش خشکی، معمولا به علت بسته شدن روزنه‌ها باعث بروز تنش اکسیداتیو می‌شود (لیو و همکاران20، 2011). در این حالت تشکیل گونه‌های فعال اکسیژن 21 در میتوکندری و کلروپلاست افزایش می‌یابد (فیو و هیوانگ22، 2001). گونه‌های فعال اکسیژن شامل سوپر‌اکسید 23، پراکسید هیدروژن 24، رادیکال هیدروکسیل 25 و اکسیژن منفرد بوده و به علت خسارات اکسیداتیو به پروتئین‌ها، لیپید‌ها، اسید‌های نوکلئیک و رنگریزه‌های فتوسنتزی و آنزیم‌ها می‌توانند به متابولیسم نرمال و طبیعی گیاهان آسیب وارد سازند (ازکور و همکاران26، 2009). گیاه، به منظور فائق آمدن بر خسارات ناشی از تنش اکسیداتیو، مکانیسم‌های تدافعی آنتی‌اکسیدانی ویژه‌ای را برای دفع و از بین بردن گونه‌های فعال اکسیژن به کار می‌گیرد (لیو و همکاران27،2011).
2-1-1- مکانیسم‌های مقاومت و سازگاری گیاهان به تنش خشکی
توانایی یک گیاه برای بقا، رشد و تولید عملکرد در حد رضایت‌بخش در شرایط محدودیت ذخیره آب و یا تحت کمبود‌های متوالی آب و یا از نظر تکاملی، توان زنده ماندن یک گونه از نسلی به نسل دیگر تحت شرایطی که آب قابل دسترس محدود باشد، مقاومت به خشکی نامیده می‌شود (کافی و همکاران، 1388الف). مکانیسم‌های ایجاد سازگاری در برابر تنش‌ها در گیاهان شامل تغییراتی در فرایندهای فیزیولوژیکی و بیولوژیکی گیاه می‌شود. سازگاری با بسیاری از تنش‌ها با تنظیمات متابولیکی همراه است که منجر به تجمع انواعی از مواد آلی محلول می‌شود (محمد‌خانی و حیدری28، 2008).


پاسخ دهید