2.3.6 تالکوت پارسونز………………………………………………………………………………………68
2.4 نظریات اعتماد از منظر جامعه شناسان معاصر……………………………………………………69
2.4.1 آنتونی گیدنز……………………………………………………………………………………..69
2.4.2 فرانسیس فو کویاما……………………………………………………………………………….74
2.4.3 جیمز کلمن……………………………………………………………………………………….76
2.4.4 رابرت پاتنام………………………………………………………………………………………..80
2.4.5 لوهمان…………………………………………………………………………………………….81
2.5 عدم امنیت و بروز احساس بی اعتمادی…………………………………………………………….82

2.5.1 رابطه اعتماد و نظم اجتماعی…………………………………………………………………..84
2.5.2 کارکردهای اعتماد……………………………………………………………………………….89
2.5.3 عوامل ایجاد کننده و ازبین برنده فرهنگ اعتماد…………………………………………93
2.5.3.1 نشانگان شخصیتی و خلقیات اجتماعی……………………………………………..96
2.5.3.2 سرمایه شخصی و جمعی……………………………………………………………….98
فصل سوم : روش تحقیق……………………………………………………………..102.
فصل چهارم: یافته های تحقیق………………………………………………………..106
4.1 تعریف نهایی اعتماد……………………………………………………………………………………..107
4.1.1 راهکارهای ایجاد اعتماد………………………………………………………………………..108
4.2 شیوه های اعتماد سازی در قرآن و سنت پیامبر اکرم (ص)……………………………………111
4.2.1 مشارکت اجتماعی……………………………………………………………………………….111
4.2.1.1 شورا……………………………………………………………………………………………113
4.2.1.2 تعاون…………………………………………………………………………………………114
4.2.1.3 احکام الحسبه (امر به معروف و نهی از منکر،نظارت اجتماعی)………………..116
4.2.2 نظم اجتماعی ………………………………………………………………………………………118
4.2.3 عدالت……………………………………………………………………………………………….121
4.2.4 انصاف………………………………………………………………………………………………123
4.2.5 امانت………………………………………………………………………………………………..123
4.2.5.1. عرصه سیاسی………………………………………………………………………………124
4.2.5.2 عرصه فرهنگی…………………………………………………………………………….124
4.2.5.3 عرصه اقتصادی…………………………………………………………………………..124
4.2.5.4 عرصه اخلاقی……………………………………………………………………………..125
4.2.5.5 عرصه عملی…………………………………………………………………………………125
4.2.5.6 عرصه واجبات الهی……………………………………………………………………..125
4.2.6 وفای به عهد……………………………………………………………………………………..126
4.2.7 صداقت……………………………………………………………………………………………..127
4.2.8 اخلاص………………………………………………………………………………………………128
4.2.9 صراحت………………………………………………………………………………………………130
4.2.10 رفق و مدارا ……………………………………………………………………………………….130
4.2.11 کوتاه کردن آرزو………………………………………………………………………………..131
4.2.12 وفاق اجتماعی…………………………………………………………………………………….133
4.2.12.1 راهکارهای وفاق اجتماعی………………………………………………………………134
4.2.13 امنیت اقتصادی……………………………………………………………………………………..139
4.2.14 حفظ آبرو و حیثیت افراد………………………………………………………………………148
4.2.15 ایدئولوژی و جهان بینی دین اسلام……………………………………………………….. ..150
فصل پنجم …………………………………………………………………………………………………..155
منابع و ماخذ………………………………………………………………………………………………….. ….164 .

فهرست شکل ها
شکل 1-2: مدل ساختاری سرمایه اجتماعی…………………………………………………………………..
شکل2-2:مدل مفهومی نظریه کنش عقلایی………………………………………………………………….
شکل 3-2:مدل مفهومی نظریه رفتار برنامه ریزی شده……………………………………………………..
شکل4-2:فر آیند اعتماد……………………………………………………………………………………………
شکل 5-2:نظریه سرمایه اجتماعی رابرت پاتنام………………………………………………………………
شکل 6-2:سلسله مراتب نیازهای آبراهام مازلو………………………………………………………………
فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه
اعتماد1 یکی از مولفه های سرمایه اجتماعی است که شرایطی ویژه و بحث انگیز دارد. برخی آنرا محصول سرمایه اجتماعی می دانند نه مولفه ی آن و برخی نیز سرمایه اجتماعی را مترادف با اعتماد می گیرند و آنرا تنها مولفه ی سرمایه اجتماعی قلمداد می کنند (ردادی، 1389: 71) اعتماد به همراه هنجارها و شبکه ها، در همه تعاریف سرمایه اجتماعی حضور دارد. اعتماد، شرط عمده و کلیدی برای موجودیت هر جامعه ای است. جامعه شناسان دریافته اند که بدون اعتماد، زندگی روزمره که ما برای خود فراهم می کنیم، به سادگی امکان پذیر نیست. امروزه بیشترین توافق در مورد این که اعتماد یک مولفه ضروری در همه روابط مستمر اجتماعی است، وجود دارد. لذا یکی از عوامل و مولفه های مهم شکل گیری بر همکنش های اجتماعی پیوسته و روابط اجتماعی سازنده در هر جامعه ای وجود اعتماد در میان کنشگران آن جامعه است. (موسوی،111:1391)
در تعاریف جامعه شناسی، شاخص اعتماد به عنوان شاخص بنیادی و اساسی برای توصیف ریشه های بسیاری از پدیده ها مورد توجه قرار می گیرد. حال اگر این شاخص دچارکاستی و افول گردد. طبیعی است که بحران های اجتماعی مختلفی در جامعه ایجاد می شود (ماکویی، 1390: 109) به همین دلایل من را برآن داشت تا واکاوی مفهوم اعتماد و شیوه های اعتمادسازی مخاطب را در فرنگ اسلامی (قرآن و سنت پیامبر اکرم (ص)) که ذخیره ارزشمندی از مفاهیم سرمایه اجتماعی و اعتماد اجتماعی را دارا است را مورد بررسی قرار داده. امید است نتایج این پژوهش به گسترش اعتماد درجامعه ایران کمک کند.
1. 1. بیان مسئله
اعتماد درجای جای جامعه از ابتدایی ترین روابط همچون روابط خانوادگی که رابطه مادر و فرزند و… را شامل می شود آغاز و تا ارتباطات گسترده فرهنگی و اجتماعی و سیاسی ادامه می یابد و به عنوان یک متغیر مهم و اساسی در اولویت قرار می گیرد که در سنین پایین اعتماد در سطح خانوادگی و بستگان و در سنین بالاتر در محیط اجتماعی جامعه مثل گروه های همسان و مراکز و نهادهای جامعه گسترش می یابد. (وثوقی و دیگران، 1388: 135) به بیان ساده تر اعتماد از جمله پدیده های اجتماعی است که پایه بسیاری از تعاملات و کنش های روزمره در جوامع انسانی چه در زمینه ارتباطات میان فردی و چه در حوزه ارتباطات اجتماعی بین گروه هاست. اعتماد در تمامی سطوح اجتماع از سطح خرد (خانواده) گرفته تا سطح کلان (جامعه) و حتی فراتر ازآن (جهانی) را در بر می گیرد. فرهنگ اعتماد درجریان فرآیند اجتماعی شدن (جامعه پذیری) آموخته می شود. اعتماد به همراه هنجارها و شبکه ها، در همه تعاریف سرمایه اجتماعی حضور دارد. “ارتباط” یا “ارتباطات” زمانی اتفاق می افتد که دو اصل مشارکت و اعتماد کردن درآن اتفاق افتاده باشد. موارد گفته شده در بالا اهمیت و ضرورت اعتماد و به تبع آن اعتمادسازی را در تمامی سطوح و ارکان جامعه را مشخص می گرداند.
آنچه موضوع این نوشتار را تشکیل می دهد “شیوه های اعتمادسازی مخاطب از نگاه قرآن و سنت پیامبراکرم (ص)” می باشد. در این نوشتار تعریف اعتماد از منظر دانشمندان علوم مختلف و روشن شدن مشترکات این تعاریف و رسیدن به یک تعریف جامع، جایگاه، ضرورت وگستره نیاز به اعتماد، جایگاه اعتماد، عوامل ایجادکننده اعتمادسازی به طور عموم، موانعی که اعتماد را از بین می برد، شرایطی و ابزارهایی که اعتماد ایجاد می کند. و رسیدن به یک دستورالعمل جامع از منظر قرآن و سنت پیامبر اکرم (ص) برای گسترش فرهنگ اعتمادسازی و رسیدن به جواب این سوال که اعتمادسازی از منظر قرآن و سنت پیامبر(ص) چه جایگاهی دارد و شیوه های آن کدام است مورد بررسی قرار می گیرد.
2. 1. ضرورت و اهمیت موضوع
تطور جوامع انسانی درگرو تراکم و پیچیدگی روابط و تعاملات اجتماعی و به بیان دیگر شبکه ای شدن آنها است. چنین حجم تراکم بدون وجود “اعتماد” که درحکم خمیرمایه ای برای شکل گیری و پایداری روابط اجتماعی در مقیاس های خرد، میانی و کلانی است، امکان پذیر نیست و این خود نیازمند فرهنگی است که ازآن به عنوان فرهنگ اعتماد یاد می شود؛ فرهنگی که نه تنها مولد اعتماد که بن مایه ای کلیدی برای سرمایه اجتماعی است و پیش شرطی بنیادی برای تحقق دموکراسی، سامان و نظم اجتماعی پویا و درنهایت توسعه در شئون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است. از این منظر برای جوامعی چون جامعه ایران که در گذار تاریخی شان قرار داشته و درکارنامه خود تجربه حکومت های خودکامه و مستبد را که سمی برای فرهنگ اعتماد است، دارند و نیز مواجه با افت و خیزها و شکنندگی های ویژه ای هستند، اهمیت دوچندانی پیدا می کند؛ چرا که این نوع جوامع بیش از هر نوشدارو و سرمایه دیگری نیازمند بسط و تقویت فرهنگ اعتماد هستند تا به جای ارزش های اخلاقی منفی چون تظاهر و چاپلوسی، دروغ، نفاق و وابستگی، ارزش های مثبتی چون شهامت، صداقت، یکرنگی و خود اتکایی را بنشانند تا به جای سردی و انفعال، به جامعه گرمی، نشاط و طراوت ببخشد. (زتومکا، 1386: الف) موارد گفته شده در بالا اهمیت اعتماد و اعتمادسازی (فرهنگ اعتماد) را در جوامع نشان می دهد. نظریه پردازان اعتماد هر یک با رویکردی خاص به این مقوله نگریسته اند. به طور مثال گیدنز با رویکرد جامعه شناسانه و مبانی نظری نظریه اش شناخت آثار مدرنیته است. به دلایل گفته شده برای رسیدن به رویکردی جامع در مورد فرهنگ اعتماد و شیوه های اعتمادسازی این موضوع از دیدگاه قرآن کریم و سنت پیامبراکرم (ص) مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد به این امید که این تحقیق سرآغازی باشد برای گسترش مبانی نظری و عملی فرهنگ اعتماد براساس رویکرد اسلامی.
3. 1. هدف های تحقیق
هدف اصلی تحقیق: انجام یک مطالعه اکتشافی جهت شناخت شیوه های اعتمادسازی مخاطب از نگاه قران و سنت پیامبر اکرم (ص) و به کار بردن آن در ارتباطات بین فردی و اجتماعی.
اهداف فرعی تحقیق
– تبیین مفهوم اعتماد و تعیین جایگاه آن از منظر قرآن و سنت پیامبراکرم (ص)
– عوامل به وجود آورنده اعتماد و عوامل سلب آن از دیدگاه قرآن و سنت پیامبر اکرم (ص)
– اعتماد ایجاد شده در فرآیند اعتمادسازی چه تاثیری بر روی مخاطب و جامعه می گذارد.
4. 1. سوال های تحقیق
سوال اصلی تحقیق: در یک مطالعه کتابخانه ای شیوه های اعتمادسازی مخاطب از دیدگاه قرآن و سنت پیامبراکرم (ص) چیست؟
سوال های فرعی
1- مفهوم اعتماد در قرآن کریم و سنت پیامبراکرم (ص) چیست.
2- نظریه های پیرامون مفهوم اعتماد در قرآن کریم و سنت پیامبراکرم (ص) چیست.
3- ویژگیهای اعتمادکننده و اعتماد شونده از منظر قرآن کریم و سنت پیامبراکرم (ص) چیست.
4- آثار اعتماد درجامعه چیست.
5- نگرش و مفهوم فکری قرآن کریم نسبت به مفهوم اعتماد و شیوه های اعتمادسازی چیست.
5. 1. فرضیه تحقیق
نگرش قرآن کریم و سنت پیامبراکرم (ص) در مورد مفهوم اعتماد و اعتمادسازی جامع تر و کامل تر از نظرات نظریه پردازان و دانشمندان این حوزه می باشد.
6. 1. مفاهیم اصلی تحقیق
سنت در لغت و اصطلاح:
سنت در لغت به معنای سیره،شیوه و روش است.اگرچه برخی این واژه را مختص به شیوه نیکو و درست دانسته اند،از نظر عموم واژه شناسان این کلمه می تواند شیوه نیکو و نادرست را دربرمی گیرد2.برخی دیگر از واژه شناسان سنت را به معنای دوام و عادت دانسته اند که در این معنا به کاری که یک یا دو بار انجام گیرد،سنت اطلاق نمی شود.بر این اساس،در مفهوم واژگانی سنت ،دو عنصر معنایی لحاظ شده است:1-راه و طریق2-دوام و استمرار(بهجت پور و دیگران،1386 : 210-209)
سنت در فقه:
فرموده رسول و کرده او به طریق جواز -ضد بدعت-سنت سه گونه است قول،فعل و اقرار
قول هرچه از گفته پیغامبر صلوات الله علیه روایت شده است-اقرار آنچه روایت شده که اعمالی راقوم کرده اند و رسول صلوات الله علیه بر آنان نگرفته و انکار نفرموده است -فعل،انچه از کردار ان حضرت روایت شده است(دهخدا،1714:1385)
“اعتماد”
اندیشمندان علوم اجتماعی با توجه به رشته های تخصصی خود (روانشناسی، روان شناسی اجتماعی، جامعه شناسی، علم سیاست، اقتصاد و…) (بیشتر این تعاریف در حوزه جامعه شناسی نظم قرار می گیرد) به تعریف و تفسیر اعتماد پرداخته اند که در اینجا به سی و یک تعریف با رویکردهای متفاوت اشاره می شود.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

تعاریف اعتماد از منظر دانشمندان
– جیمز کلمن: “کلمن” (1990) اعتماد را وارد کردن عنصر خطر در تصمیم برای کنش با دیگران می داند و اعتماد را با مخاطره (Risk) در ارتباط می داند. (کلمن، 1377: 146)
-کوهن، 1996: اعتماد را انتظار دریافت حسن نیت مداوم از سوی دیگران می شمارد.
– الیسون و فایرستون: اعتماد را گرایش در افراد می دانند که بنابرآن گرایش افراد منابع را به دیگران واگذار می کنند و در عین حال امیدوارندکه با این عمل نتایج منفی به میزان زیادی کاهش یافته و اهداف سریع تر وآسان تر به دست آیند. (عسگری مقدم: 216)
– لارنس کولبورک: در بعد روانشناختی، “کولبورگ” اعتماد به پیروی از قواعد فوق فردی قانونی و عمل بر طبق انتظارات دیگر.
– اریک اریکسون: آن را رابطه ای عاطفی با دیگران و نشانه همسازی اجتماعی به منظور دستیابی به احساس ایمنی و درک ثبات و قابلیت پیش بینی دیگران می شمارد که از تجربیات اولیه دوران کودکی حاصل میشود.
– وینکنشتاین: اعتماد را موضوعی فرهنگی می شمارد که درآن ما به کسانی که به صورت چشمگیری به ما شبیه هستند و ارزش های فرهنگی مشترکی دارند اعتماد می کنیم.
– تیموتی ارل، زاک وکلد: اعتماد را انتظار رعایت و پاسخگویی مطمئن به نیازهای فصلی و آتی خود، قابلیت اتکا و نهایتاً ایمان به دیگری می دانند. (درانی و دیگران، 1387: 13)
– لایان: لایان اعتماد را باور قومی به اعتبار، صداقت و توان افراد، انتظاری مطمئن و اتکاء به ادعا یا اظهارنظردیگران بدون آزمون آن می داند.
– میزتال: از دید میزتال، اعتماد اطمینان به دیگران به زعم احتمال و امکان فرصت طلبی، عدم قطعیت و مخاطره آمیز بودن آنان است.
– کلاوس افه: بنابه تعریف افه، اعتماد و فن شناختی است که کنشگران فردی یا جمعی/ گروهی در تعامل با دیگران به کار می بندند. این فرض شناختی، با ترجیحات و تمایلات رفتاری دیگران از لحاظ آمادگی آنها برای کمک، همکاری و پرهیز از اقدامات خودخواهانه، فرصت طلبانه و خصمانه ارتباط دارد.
– زمرلی و نیوتن: اعتماد تسهیل کننده رفتار جمعی، ایجادکننده فضای اجتماعی مبتنی بر مشارکت و مشوق توجه به منافع و علایق جمعی است.
– آنتونی گیدنز: اعتماد ابر از اطمینان نسبت به اشخاص یا نظام های مجرد، براساس نوعی جهش به ایمان است، که معمولاً مشکل نادانی یا بی اطلاعی را برطرف می سازد. او اعتماد را عامل احساس امنیت وجودی می داندکه موجود انسانی منفرد را درنقل و انتقال ها، در بحران ها و درحال و هوای آکنده از خطرات احتمالی قوت قلب می بخشد و به پیش می برد یا به نقلی دیگر گیدنز اعتماد را اطمینان یا اتکا بر ماهیت یا خاصیت شی یا چیزی یا صحت گفته ای توصیف می کند. به اعتماد او مفاهیم اطمینان و اتکا با ایمانی که زمیل آن را توصیف کرده است در ارتباط است.
– کریستوفرمور: نگاه کریستوفرمور به اعتماد با مفهوم تضاد و خصومت گره خورده است. او با رویکردی روانشناختی به این دو مفهوم می نگرد و به دنبال این است که دریابد که چگونه می توان اعتماد را جایگزین تضاد کرد. به باور او تضاد بین گروهها نتیجه پنج عامل کلی میداند که ماهیتی روانشناختی دارد:
1) وجود احساسات منفی در بین گروه ها
2) وجود تصورات قالبی آنها نسبت به هم
3) عدم اطمینان به همدیگر
4) عدم مشروعیت افراد و نیازهای آنان
5) فقدان ارتباطات.
مورد معتقد است که تنها در صورتی می توان اعتماد را جایگزین تضاد کرد که این موانع وجود نداشته باشند. (موسوی و دیگران: 1391، 113-112)
– پیوتر زتومپکا: تردید نسبت به کنش های احتمالی دیگران درآینده با این ارزیابی اعتماد از دو مولفه اصلی باورها و تعهد تشکیل شده است. (زتومپکا، 1386: 50) با اعتقاد زتومپکا اعتماد عبارت است از مطمئن بودن درباره کنش های احتمالی دیگران درآینده (موسوی و دیگران، 1391: 118 به نقل از زتومپکا)
– گود: اعتماد مبتنی بر نظریه فردی در مورد چگونه عمل کردن فرد دیگر در زمان و فرصت های بعدی است. (گود، 1998 به نقل از زتومپکا، 1386: 50)
– ارل و کتکویچ: اعتماد راهبردی است که افراد را قادر می سازد تا خود را با محیط اجتماعی پیچیده وفق دهند و بدینوسیله از فرصت های فزاینده سود ببرند (ارل وکتکویچ، 1995 به نقل از زتومپکا، 1386: 50)
– دیبگوگامبتا: اعتماد به طور خاص مرتبط با شرایط بی اطلاعی یا عدم قطعیت است و مربوط به شناخت ناپذیر بودن دیگران میشود (گامبتا، 1988 به نقل از زتومپکا: 1386: 150) یا در تصمیم آزادانه ی کسی برای بخشیدن اختیار به فرد دیگری، که بر پایه ی ارزیابی احتمالی واکنش طرف مقابل قرار دارد. اعتماد یک سطح خاص ذهنی است که یک خرد، با ارزیابی یک کارگزار یا گروهی از کارگزاران، رفتار خاصی را به نمایش می گذارد. (ردادی، 1390: 39)
– گیفن: ایشان هر دو جنبه تعریف ملینجر را در هم ادغام می کند و به صورت اعتماد بین شخصی آن را بدین صورت تعریف می کند: اتکای فرد به طرف مقابل. به منظور دستیابی به اهداف مطلوب در یک موقعیت مخاطره آمیز.
– دویچ: ایشان عمدتاً برعناصر انگیزه ای دخیل در مفهوم اعتماد تاکید می کند و معتقد است که در تصمیم مبتنی بر اعتماد بر این نکته باید توجه داشت که این انتخاب می تواند منجر به سود و زیان گردد، و اینکه چه نتیجه ای حاصل شود، بستگی به طرف مقابل دارد و ضرر و زیان می تواند بیشتر از سود باشد. سرانجام اینکه طرف مقابل به گونه ای عمل خواهد کرد که شما بجای متحمل شدن زیان فراوان، از منافع آن متمتع شوید. (عباس زاده، 1382: 7) دویچ رفتار اعتمادکردن را کنشهایی توصیف می کند که آسیب پذیری شخص نسبت به دیگری را که رفتارش در وضعیت ویژه ای تحت کنترل فرد نیست، افزایش می دهد، وضعیتی که درآن زیانی که شخص متحمل می شود، اگر دیگری (امین) ازآن آسیب پذیری سوء استفاده کند، بیشتر از منفعتی است که چنانچه دیگری ازآن آسیب پذیری سوء استفاده نکند، شخص دریافت خواهد کرد. (کلمن، 1377: 158)
– گئورک زیمل: به نظر زیمل اعتماد نوعی ایمان و اعتقاد به افراد به جامعه می باشد یعنی اعتماد وقتی وجود دارد که فرد به کسی یا اصلی باور داشته باشد. اعتماد بیان کننده این احساس است که میان تصور ما از یک موجود و خود آن موجود پیوند و وحدت معینی وجود دارد و ادراک ما ازآن موجود از تداوم معینی برخوردار است این مفهوم مورد اطمینان است و در تسلیم شخص به این مفهوم، هیچگونه مقاومتی وجود ندارد، هرچند این اطمینان دلایل خاصی دارد، ولی با دلایل نمی توان آن را تبیین کرد. (موسوی و دیگران، 1391: 115 به نقل ازگلابی، 1389)
– رابرت پاتنام: به اعتقاد پاتنام، اعتماد همکاری را تسهیل می کند و هرچه سطح اعتماد درجامعه ای بالاترباشد، احتمال همکاری هم بیشتر خواهد بود و خود همکاری نیز ایجاد اعتماد می کند. اعتماد که یکی از عناصر ضروری تقویت همکاری است، یک عنصر غیراختیاری و ناآگاهانه نیست. اعتماد مستلزم پیش بینی رفتار یک بازیگر مستقل است. شما برای انجام کاری صرف به این دلیل که فردی (یا نهادی) می گوید آن را انجام خواهد داد به او اعتماد نمی کنید، بلکه به این دلیل به او اعتماد می کنید که با توجه به شناختگان از خلق و خوی او، انتخاب های ممکن او، تبعات آن و توانایی او حدس می زنید که او انجام این کار را برخواهد گزید..
– مسعود چلبی: ایشان اعتماد تصمیم یافته را مطرح می کند که فراتر از اعتماد بین شخصی است. ایشان اعتماد تصمیم یافته را داشتن حسن ظن نسبت به همه افراد در روابط اجتماعی جدای از تعلق آنها به گروه قومی و قبیله ای که این امر منجر به گسترش روابط برون گروهی می شود، تعریف می کند.
– آدام سلیگمن: اعتماد عبارت است از “یک اصل قطعی مبادله عمومیت یافته که خاص اشکال مدرن سازمان اجتماعی است” سلیگمن این گونه استدلال می کند که روابط مبتنی بر اعتماد دارای ماهیتی “افقی” هستند و متفاوت از روابط “عمودی” نظیر اعتقاد در بستری مذهبی یا تعهد در بستری خانوادگی می باشند (تونکیس، 1387: 24)
– شلنکر، هلم و تدی شی: معتقدندکه اعتماد بین شخصی از سه عنصر، “موقعیت مخاطره آمیز، ارتباط و اتکا بر اطلاعات” تشکیل شده است. به اعتقاد آنها اعتماد بین شخصی، اتکای فرد به اطلاعاتی است که از شخص دیگر (طرف مقابل) بدست می آورد، این اطلاعات درباره وضعیت های نامعین محیطی و همچنین درباره پیامدهای عملی در شرایط مخاطره آمیز است که هر دو طرف درآن دخالت دارند. (امیرکافی، 1380: 11)
– وایت، لیو، سیلویا و برانک: اینان اعتماد بین شخصی را معادل ایمان به مردم درنظر می گیرند و معتقدند که فرهنگ های جوامع مختلف دراین زمینه با هم تفاوت دارند (عباس زاده، 1382: 7)
– روتر: صلاحدیدی از جانب فرد یا گروهی که می توان به واسطه آن برکلام، وعده، اظهار شفاهی یا کتبی فرد یا گروه دیگری تکیه کرد.
– گوردون: اعتماد یک انتظار مثبت است، در رابطه با اینکه طرف مقابل درگفتار، کردار و تصمیمات خود به گونه ای فرصت طلبانه رفتار نکند.
– نیهان و مارلو: اعتماد سطحی از اطمینان است که یک فرد در رابطه با دیگری از آن برخوردار است و براساس آن رفتاری منصفانه، اخلاقی و قابل پیش بینی ارائه می کند. اعتماد دارای یک ساختار چند بعدی است که شامل اعتماد بین فردی، بین دو نفر، گروهی، سازمانی، بین سازمانی، اعتماد سیاسی، اجتماعی، اعتماد به همکار در محل کار، اعتماد بین ارشد و زیردست در محل کار و… می باشد. (خانباشی، 1390: 280)
– ملینجر: او اعتماد را مفهومی دو بعدی می داند که شامل:
الف) اطمینان نسبت به مقاصد و انگیزه های طرف مقابل
ب) یکرنگی و صمیمیت دراعمال و گفتار طرف مقابل (امیرکافی، 1380: 10)
– علیرضا محسنی تبریزی: اعتماد یک نوع احساس است که فرد نسبت به امری دارد که آن امر مورد تائید است پس اعتماد یک نگرش مثبت نسبت به فرد یا امری یا خارجی است. اعتماد مبین میزان ارزیابی ما از پدیده ای است که با آن مواجهیم و همواره مثبت است، چه اگر اعتبار برابر با پذیرش امر مقابل باشد، پذیرش مثبت است. اعتماد دارای ابعادی است وآنرا یک مقوله اجتماعی باید تلقی کرد. اعتماد در جریان فرآیند جامعه پذیری آموخته می شود. (محسنی تبریزی، 1380: 5)
– سوتیکویچ: درتعریف اعتماد اجتماعی می گوید: “اعتماد یک احساس اجتماعی شامل پردازش اطلاعات راجع به دیگران است که به طور مستقیم مکانیسم های روانشناختی را به کارمی اندازد” (بهزاد و دیگران، 1383: 77)
-فوکویاما:از نظر او اعتماد به انتظاری اطلاق می گرددکه در یک اجتماع از رفتار منظم،صادقانه وهمکاری جویانه مبتنی بر هنجارهای مشترک بر می خیزد (تونیکس،103:1387)
جمع بندی تعاریف اعتماد
ویژگی های مشترک تعاریف ذکر شده به شرح زیر می باشد:
1- اعتماد نسبت به کسی یا چیزی است لذا اعتماد یک فرآیند است.
2- اعتماد دارای ویژگی روابط اجتماعی می باشد به این معنا که در روابط اجتماعی شکل می گیرد و تقویت می شود و دارای دو عنصر می باشد الف) اعتماد کننده ب) اعتماد شونده
3- اعتماد با خطرکردن (Risk) رابطه دارد.
4- اعتماد با عدم تعیین (عدم قطعیت) نسبت به آینده پیوند دارد مادامی که منشاء این عدم تعیین انسان باشد.
5- اعتماد بجای فرآورده ها و وقایع طبیعی باید صفت افراد باشد.
6- داشتن حسن ظن وقتی شما اعتماد می کنید بالنسبه مطمئن هستید که فرد مقابل به گونه ای رفتار خواهد کرد که نتایج مطلوب حاصل خواهد شد.
تعریف نهایی اعتماد
اعتماد فرآیندی است که در بستر روابط اجتماعی در رابطه باکنش های احتمالی (عدم قطعیت) دیگران درآینده شکل می گیرد و تقویت می شود که باعث داشتن دید مثبت و حسن ظن نسبت به دیگران (افراد جامعه) دانست که درآن خطرکردن (Risk) وجود دارد که در این رابطه اجتماعی دو عنصراساسی وجود دارد 1- اعتماد کننده 2- اعتماد شونده
7. 1. پیشینه تحقیق
با بررسی سایت www.irandoc.ac.ir و پایگاه مجلات تخصصی نور به نشانی اینترنتی www.noormags.com و پرتال جامع علوم انسانی به نشانی اینترنتی www.ensani.ir و سایت مقالات علمی کشور به نشانی اینترنتی www.civilica.com در مورد پایان نامه ها، طرح های پژوهشی و مقالات، هیچ گونه پایان نامه ای مشابه با عنوان تحقیقی مورد مطالعه یافت نگردید، اما پیشینه این موضوع در منابع زیری گیری شده است.
تحقیقات داخلی
1- بسیاری از پایان نامه ها و مقالات دانشجویان در ارتباط با اعتماد بررسی اعتماد اجتماعی به عنوان متغیر مستقل بر روی گروهی از افراد به عنوان متغیر وابسته می باشد به طور مثال می توان از نمونه های زیر نام برد.
1. 1. بررسی رابطه انواع اعتماد با اعتماد اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه مازندران (شارع پور ودیگران،1389)در این مقاله نویسندگان رابطه انواع اعتمادرابا اعتماد اجتماعی مورد بررسی قرار داده و سعی کرده اند به این سوال پاسخ دهند که انواع اعتماد چه رابطه ای با اعتماد اجتماعی دارند.روش بررسی در این پژوهش پیمایش است یافته ها نشان داد میزان اعتماد به خانواده و امنیت وجودی یا اعتماد بنیادین پاسخ گویان زیاد بود.پس از ان در مراتب بعد اعتماد به دوستان،اعتماد به اقوام و خویشاوندان،اعتماد نهادی و اعتماد اجتماعی قرار گرفتند.بر اساس یافته های این تحقیق ،انواع مختلف اعتماد با اعتماد اجتماعی رابطه داشتند. اعتماد نهادی رابطه قوی و معنی داری با اعتماد اجتماعی داشت.اما میزان هر دو اعتماد نهادی و اجتماعی در سطح پایینی بود.
2. 1. بررسی اعتماد اجتماعی و عوامل موثر برآن در ساکنان شهر زنجان (اوجاقلو و دیگران،1384)تحقیق حاضر به بررسی اعتماد اجتماعی و عوامل موثر برآن در بین ساکنان شهر زنجان می پردازد.متغیر وابسته در این تحقیق اعتماد تعمیم یافته است که با شش بعد صراحت، صداقت،سهیم کردن،تمایلات همکاری جویانه،اطمینان و رفتار مبتنی بر اعتماد مورد سنجش قرار گرفته است.متغیر های مستقل در این تحقیق عبارتند از:سنت گرایی، پایگاه اجتماعی و تحصیلات.روش تحقیق پیمایش می باشد.یافته های تحقیق نشان می دهد که بین متغیر سنت گرایی و اعتماد تعمیم یافته رابطه معناداری وجود ندارد.اما بین سنت گرایی و دو بعد اعتماد یعنی صراحت و صداقت رابطه معنادار مستقیمی را با اعتماد اجتماعی نشان می دهد.اما بین تحصیلات پاسخگویان و اعتماد اجتماعی رابطه معنادارو مستقیمی وجود داشت به طوری که هرچه سطح تحصیلات افراد بالاتر می رفت اعتماد ان ها هم سیر صعودی پیدا می کرد.
3. 1. بررسی اعتماد اجتماعی و عوامل موثر برآن در شهر خلخال (استان اردبیل) (وثوقی و دیگران،1388)متغیر وابسته در این تحقیق اعتماد اجتماعی است که با ابعاد اعتماد بین شخصی و اعتماد نهادی با معرف های میزان صمیمیت و اطمینان مورد سنجش قرار کرفته است. متغیر های مستقل در این تحقیق عبارتند از:احساس امنیت،رضایت از زندگی،ارزش های مشترک ،پایگاه اقتصادی-اجتماعی ،سن وجنسیت.روش تحقیق پیمایش و با ابزار پرسشنامه صورت پذیرفته است.نتایج تحقیق ،حاکی از وجودرابطه معنی دار بین متغیرهای سن،احساس امنیت،رضایت از زندگی،ارزش های مشترک با میزان اعتماد اجتماعی می باشد.بین پایگاه اقتصادی-اجتماعی رابطه و میزان اعتماد اجتماعی رابطه معنی داری وجود نداشت و نیز تفاوت معنی داری در بین دو گروه جنسیت زنان و مردان با میزان اعتماد اجتماعی وجود نداشت.
2- از مطالعات اعتماد در رسانه به موارد زیر می توان اشاره کرد:
1. 2. رسانه جمعی و اعتماد: بررسی تاثیر رسانه های جمعی بر اعتماد اجتماعی (مطالعه موردی شهروندان تهرانی) (جواهری و دیگران،1385)تحقیق حاضر با روش تحقیق پیمایشی و به صورت پرسشنامه صورت گرفته است.در این راستا رابطه استفاده از سه نوع رسانه جمعی(تلویزیون داخلی،تلویزیون ماهواره ای و روزنامه با سه نوع اعتماد میان فردی،عام و نهادی بررسی شده است:نتایج این تحقیق نشان می دهد که میزان استفاده از رسانه های جمعی با اعتماد میان فردی رابطه معنی داری ندارد،اما با اعتماد عام و نهادی رابطه دارد از نتایج دیگر این تحقیق می توان به آن اشاره کرد که نوع مالکیت و شیوه مدیریت بر رسانه ،با اعتماد اجتماعی ارتباط دارد.
2. 2. اعتماد به تلویزیون و عوامل موثر برآن: پایان نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهشگری در علوم اجتماعی، دانشگاه شهید بهشتی( پور محمدی،1379)محقق با استفاده از روش تحلیل عاملی،تمامی متغیرهای مربوط به اعتماد را در سه بعد عاطفی،شناختی و رفتاری را مورد تائید قرار داده است.محقق مدلی رابرای سنجش عوامل موثر به اعتماد به تلویزیون را ارائه داده است.مدل محقق در عوامل اعتماد به تلویزیون دارای سه دسته عوامل ذیل می باشد:
1-عوامل ساختاری برون سازمانی2-عوامل درون سازمانی3-عوامل فردی
عوامل ساختاری برون سازمانی در سطح خرد عبارتند از:رضایت سیاسی ،رضایت خانوادگی،رضایت شغلی،رضایت اقتصادی،امید به آینده فرد،سلیقه بینده
فرد از تحول ارزشی در نظر گرفته شده است.عوامل درون سازمانی به ابعاد ذیل تقسیم شده است.ارزیابی از سازمان تلویزیون ارزیابی، از نقش تلویزیون(ارزشی،تخصصی)
ارزیابی از تلویزیون به سه دسته ارزیابی از تخصص تلویزیون،ارزیابی از گروه مرجع بودن تلویزیون و ارزیابی از مشروعیت تلویزیون تفتیک شده است
ارزیابی از نقش تلویزیون به نقش های ارزشی (نقش وحدت بخش تلویزیون،اشاعه نیازها توسط تلویزیون،ارزیابی از نقش هویت بخش تلویزیون )ونقش های تخصصی(نقش فراغتی،اطلاع رسانی و آموزشی تلویزیون )تقسیم بندی شده است.سپس مدل به دست آمده توسط پرسشنامه درشهر تهران مورد بررسی قرار گرفته است.
3-2 مولفه های تحکیم اعتماد عمومی به برنامه های خبری صدا و سیما با رویکرد به استراتژی های خبری صدا و سیما (نعمتی انارکی،1388)در این مقاله مولفه های تحکیم اعتماد عمومی به خبر که نقش مهمی را در تبدیل این رسانه به قطب خبری جامعه دارد،مورد بررسی قرار گرفته اند محقق در نتیجه گیری تحقیق خود نه عامل را ذکر می کند که باعث می شود مخاطب توجه بهتری به خبر داشته باشد.این عوامل عبارتند از:خبر پرورش یافته،بازنمایی واقیعت،ارائه دلایل و نتایج خبر از زوایای گوناگون،ارائه خبراز زاویه عقل سلیم،افزایش میزان اعتماد مردم به رسانه بر حسب میزان اعتبار آن رسانه،الزام شیوه های واقعی کردن یک خبرومهم دانستن یا جلوه دادن خبر،خبر نباید دارای سو گیری باشد،بررسی سند افق رسانه در بین صاحب نظران و کارشناسان و دستیابی به دیدگاه های کارشناسان،شناخت دلایل این گرایش در مخاطبان که از طریق غیر رسمی بهتر می توان به واقیعت دست یافت
از مطالعات اعتماد سیاسی می توان به مورد زیر اشاره کرد:
1. 3. تاثیر عوامل اقتصادی بر سطح اعتماد سیاسی (خانباشی،1390)در این مقاله تاثیر عامل اقتصادو مولفه های آن در نوسانات اعتماد سیاسی ارزیابی و آزمون گردیده است روش تحقیق توصیفی-پیمایشی است،به منظور گردآوری داده ها و اطلاعات میدانی از ابزارهای مصاحبه و پرسشنامه استفاده شده است .نتایج به دست آمده از پژوهش حاضر گویای آن است که وضع عوامل و متغیر های اقتصادی یک جامعه کمابیش برسطح اعتماد سیاسی درآن جامعه موثرند.همچنین میزان ثبات اقتصادی ،وضع شاخص های مهم اقتصادی و فساد مالی در جامعه به ترتیب بیشترین تاثیر را بر اعتماد سیاسی دارا هستند.
4- اعتماد در سازمان می توان به پایان نامه ها و مقالات زیر اشاره کرد:
1. 4. پایان نامه اعتماد در سازمان با نگرش اسلامی (توکلی،1379)در این پایان نامه به تاثیر اعتماد در سازمان ،عوامل به وجود آورنده،واز بین برنده آن با روش کتابخانه ای با استفاده از متون دینی مورد بررسی قرار گرفته است .از نتایج این تحقیق می توان به ویژگیهای فرد مورد اعتماد(امانتداری،راستگویی،پرهیزگاری،خیرخواهی،عدل و انصاف،انعطاف در مدیریت وازبین بردن سو تفاهم ها )اشاره کرد.
2. 4. روشهای ایجاد اعتماد در سازمان (سید جوادین،1375)در این مقاله نویسنده به بررسی اهمیت نظام اعتماد در سازمان ها و روش هاس شکل گیری اعتماد در سازمان و حفظ آن پرداخته است ازنتایج این تحقیق می توان به روشهای ایجاد اعتماد در سازمان اشاره کرد که عبارتند از مدیریت توجه،مدیریت مفهومی،مدیریت اعتمادو خود مدیریتی می باشند .
5- از تحقیقات انجام شده با رویکرد متفاوت می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. 5. بررسی متون کتابهای فارسی دوره دبستان از نظر تشکیل سرمایه اجتماعی؛ با تاکید بر اعتماد اجتماعی (عسگری مقدم،)این مطالعه تحقیقی گونه ای تحلیل محتوایی کتابهای فارسی پنج پایه مقطع ابتدایی است .برای تحلیل داده ها از روش تحلیل تقارن،رگرسیون چند متغیری و تحلیل مسیر استفاده شده است.یافته ها نشان می دهند که در کتابهای فارسی دوره دبستان بیش از همه،به اعتماد بینا-شخصی توجه شده است .نتایج نشان می دهد که در کتابهای فارسی دوره دبستان به هر میزان که به جنبه مثبت اعتمادپرداخته شده است ،به همان میزان نیز به جنبه منفی اعتماد،یعنی بی اعتمادی نیزاشاره شده است.از دیگر نتایج این تحقیق نبود اعتماد به نظام (نهادها)است.
2. 5. بررسی ارتباط بین اجزاء، سطوح و ابعاد ساختار اعتماد اجتماعی (بهزاد و دیگران،1383)در این تحقیق محققان ارتباط وهمبستگی بین اجزاءسطوح و ابعاد اعتماد اجتماعی رابر اساس مدل خویش تعیین کرده اند.بر اساس مدل طراحی شده اعتماداجتماعی بر روی پیوستاری در نظر گرفته شده است که دارای سه بعد روانشناختی،روانشناختی اجتماعی و جامعه شناسی می باشد.از نتایج این تحقیق می توان به موارد زیر اشاره کرد


پاسخ دهید